Sevgili okurlar,

Bebeğinizi  büyütürken daha önce yaşamadığınız pek çok deneyim yaşayacaksınız. Bunların bir kısmı hoş sürprizler, bir kısmı ise sorunlar olacak. İki çocuk annesi ve çocuk doktoru sıfatlarıyla tüm bunlara hazırlıklı olmanıza destek olmayı amaçlıyorum. Sizlerden gelecek sorular ve yorumlar bu köşenin içeriğine büyük katkıda bulunacak.

Dr. Şule Yazgan

DEMİR GEREKSİNİMİ

Kan, kan hücreleri ve plazma adı verilen sarımsı bir sıvının birleşiminden oluşur. Kırmızı kan hücreleri hemoglobin denilen bir madde içerirler. Hemoglobin vücudumuzda akciğerlerden tüm dokulara oksijen taşır. Hemoglobin yapımında demir gereklidir. Demir yiyeceklerden alınır ve bir kısmı her gün vücudumuzdan atılır.

Kanımızdaki hemoglobin azaldığında anemi(kansızlık) oluşur. Anemi çeşitli nedenlere bağlı olarak gelişebilir. En sık görülen anemi nedeni demir eksikliğidir. Yiyeceklerle yeterli demir alınmadığında hemoglobinde yeteri kadar yapılmaz ve anemi gelişir. Kansızlığı olan  çocuklarda halsizlik, solukluk, iştahsızlık görülebilirse de pek çok çocukta herhangi bir belirti olmaz.

Yeni doğan bebeklerin genellikle ilk 6 ay boyunca dışarıdan demir almaları gerekmez çünkü vücutlarında yeterince demir depoları vardır. Anne sütünde demir miktarı az olmasına karşın emilme oranı yüksek olduğundan ilk 4-6 ay boyunca sadece anne sütü alan bebeklerde genellikle demir eksikliği görülmez. Ancak 6.ncı aydan itibaren vücutta depolanmış olan demir yetersiz kalmaya başlar. Demir eksikliğine bağlı aneminin en sık görülen nedeni gıdalarla yeterli miktarda demir alınamamasıdır. Günlük demir gereksinimi yaşa ve cinsiyete göre değişiklikler göstermektedir.

Demiri hangi gıdalarla alabiliriz?
Et ürünlerinin içerdiği demirin emilimi kolaydır ve emilim diyetin içeriğinden etkilenmez. Karaciğer, böbrek, dana, koyun, hindi, tavuk ve balık etleri ve diğer et ürünleri bu gruptandır. Tahıl ürünleri ve kuruyemişler ise emilimi daha az olan demir kaynaklarındandır ve bu gıdalardaki demirin emilimi diyetle alınan kola, gazoz, çay, kahve ve fitatların etkisiyle azalır. Bu tip demir kaynaklarındaki demirin emilimini arttırmak için beraberinde et ya da balık almakta yarar vardır. Ayıca C vitamini açısından zengin gıdalar da vücutta demir emilimini arttırırlar.

C vitamininden zengin gıdalar hangileridir?
Meyvelerden turunçgiller, kivi, çilek ve kavun, sebzelerden ise domates, biber, brokkoli, lahana, kabuğu ile fırınlanmış patates C vitamini yönünden zengindir.

Demir eksikliği tanısı nasıl konur?
Çocuklarda demir eksikliği tanısı çoğu zaman herhangi bir belirti vermez. Tüm sağlam çocuklarda 9-12 ay arası demir eksikliği olup olmadığını araştırmak amacıyla bir kez tam kan sayımı yapılır. Bu testin sonucunda demir eksikliği düşünülürse demir içeren damla ya da şuruplar başlanır.

Demir içeren ilaçlar alırken nelere dikkat edilmeli?
Demir emilimini arttırmak için tercihen aç karna (yemeklerden 1 saat önce ya da sonra) ya da C vitamini içeren gıdalarla beraber alınmalıdır. Özellikle süt ile alındığında demir emilimi azalır.

Demir tedavisi bazı çocuklarda kabızlık, ishal, karın ağrısı gibi barsak sorunlarına yol açabilir. Böyle bir durumla karşılaşırsanız doktorunuza başvurun.

Demir dişlerde geçici boyamaya neden olabilir, bunu önlemek için çocuğunuza demir verdikten sonra bir miktar su içirin ya da fırça veya tülbent ile temizleyin. Demir çocuğunuzun kakasını da koyu renge boyayabilir şaşırmayın.

Demir tedavisini düzenli bir şekilde uygulayan çocuklarda kan değerlerinde 1 ay içinde belirgin düzelme görülürse de düzelme tam olarak 3-4 ay alabilir. Bu dönemden sonra diyette demir açısından zengin gıdalar tüketmeye özen göstermek gerekir.
Uygun tedaviye rağmen kan değerlerinde düzelme olmadığında kansızlığa yol açabilecek başka nedenler aranmalıdır.